ERKEN DOĞUM
PARTUS PREMATURUS ve PARTUS DYSMATURUS

Genel Tanımlama:

Gebelik süresi dolmadan başlayan doğumlara erken doğum , erken doğan çocuklara da prematüre çocuk (=Eksik doğmuş) adı veriliyordu. Gebelik süresinin saptanmasındaki zorlukları göz önüne alan, Dünya Sağlık Teşkilatı (WHO) , 2500 gramdan az doğanların prematüre olarak benimsenmesini önermiştir.

Kısa sürede bu uygulamanın sakıncaları ortaya çıkmış(1961) , gerçek prematürelerle , Dismatüre (miad,ya da miada yakın doğdukları halde , normal gelişmelerini tamamlayamadıkları için kiloları düşük doğan) çocukları da kapsamına aldığı görülmüştür.

Gerek prematüre ve gerekse dismatüre çocukların doğumdan sonra karşılaştıkları tehlikelerin temelden farklı oluşu , bakım ve tedavilerinin de farklı olması gereğini ortaya çıkarmıştır. Prematüre ve dismatüre çocuklardaki morbidite ve mortalitenin çok yüksek oluşu nedeniyle , konu son yılların yoğun inceleme ve araştırma alanı olmuştur.

Klinikte prematüreleri , dismatüre doğumlardan ayırma ve belirlemeyi amaçlayan bu araştırmalar sonunda ortaya çıkan gerekçeler şunlardır:

• Doğum ağırlığı ve boy , gebelik yaşını (=gestational age ) gösteren kesin bir kriter değildir , ancak rölatif bir değer taşır.
• Doğum ağırlığı ile , çocuğun organ sistemlerinin matürite dereceleri arasında kesin bir ilişkiden söz edilemez. Matüriteleri farklı sürelerde , erken ya da geç olarak tamamlanmaktadır.
• Normal boy ve ağırlığın ortaya çıkışında intra-uterin , çevre , annenin genotipi , annenin yaşadığı çevre , fetus’un genotipi , annenin paritesi (doğum sayısı) , yaşı , annenin sağlık ve beslenme durumu , çocuğun cinsiyeti etkili olmaktadır.

Gebelik yaşının saptanmasında kullanılmak üzere , ağırlık , boy ve kafa ölçülerinin normal değerlerini gösteren cetveller hazırlanmıştır , fakat normal gelişmeye etkili faktörlerin çok değişik oluşları nedeni ile önerilen norm cetvellerinin hepsinde değerler farklıdır.

Normal değer sapmalarının en yaygın uygulamaları Lubchenko ve arkadaşlarının eğrisi ile yapılmaktadır. Lubchenko eğrisi konuya pratik bir açıklık da getirmiştir. İki şema ile açıklamaya çalışacağız:

1. İstatistiki değerlere göre normal kilo sapmalarının alt sınırı %10 , üst sınırı %90 ile gösterilmiştir. Bu sınırların altında ve üstünde kalan alanlar , anormal sapma alanlarıdır. %10’un altındaki çocuklar boy ve kiloca daha kısa ve hafif , %90’ın üstündeki alanlardakiler ise daha uzun boylu ve daha ağırdırlar.

%10 ile %90 arasında %80’i oluşturan değerler ise normal boy ve kilo değerleridir. Alan ortasından geçen %50 eğrisi boy ya da ağırlığın normal ortalamalarını (Median Değer) göstermektedir.

2. İkinci şemada doğum ağırlığı ile gebelik yaşının ilişkileri gösterilmiştir. 28’inci, 37’nci, 42’nci haftalarla gebelik yaşı 4 farklı döneme bölünmüştür. 28-37’nci haftalar arası erken doğumlara, 37-42’nci haftalar arası normal ve olgun çocuklara, 42’nci haftadan sonraki dönem de Miad geçmesi vakalarına ayrılmıştır.

%10 çizgisinin altındaki çocuklar , gebelik yaşına göre kilosu az (=Hypotrophe) olanları, %10 ile %90 arası alandakiler gebelik yaşına göre normal kilolu (=Eutrophe) çocukları , nihayet %90 eğrisi üstündekiler de , gebelik yaşına göre daha ağır kilolu (=Hypertrophe) çocukları göstermektedir.

• Eutrophe alandaki çocuklar 28-37’nci haftalar arasında doğarlarsa,gerçek prematüre çocuklardır. Erken doğmuşlardır , matürasyonları (=gelişmeleri) gebelik yaşına uygundur. Doğum erken başladığı için , normal gelişmelerini tamamlamaya vakit bulamamışlardır.
• Hypotrophe alanda kalan çocuklar , 28-42’nci haftalar arası doğarlarsa , ister erken doğsunlar (=28-37’nci hafta) , ister miadda doğmuş olsunlar (=37-42’nci haftalar arası) intra-uterin normal gelişmeleri noksandır , geri kalmıştır. Gebelik yaşına göre küçük çocuklardır (=small for date babies) , prematürelerden ayrı bir grubu , Dismatüre çocuklar grubunu oluştururlar.
• 28-37’nci haftada doğanlar bu tanımlamaya göre , hem prematüre ve hem dismatüre çocuklardır. 37-42’nci haftada doğanlar miadda doğmuş , fakat dismatüre çocuklardır.
• 28-37’nci haftalar arasında doğan ve kilo ağırlıkları %90 üstünde bulunan çocuklar da , kiloları fazla olduğu halde prematüre çocuklardır. Prediabetli ve diabetli annelerin çocuklarında olduğu gibi , ayrı bir katagoriyi oluştururlar. Görüldüğü gibi kilo , boy her vakit gebelik yaşını yansıtmaktadır. Prematüre ve dismatüre çocuklar yüksek rizikolu çocuklardır. Morbidite ve mortaliteleri ancak yoğun bakımla azaltılabilir.
• 42’nci haftadan sonra doğanlar da partus postmaturus (=serotinus) adı altında yüksek rizikolu bir diğer doğum kategorisini oluştururlar. Prematüre , dismatüre ve postmatüre çocuklarda doğduktan sonra gebelik yaşlarının (gestational age) tayini çok önem kazanmıştır , (tek başına doğum aralığının 3 ayrı kategorideki çocukları birbirinden ayırt etmeye yeterli olmadığını belirtmiştik). Bu amaçla çok basitleri yanında oldukça karışık standart cetveller de yapılmıştır. Aşağıda bunlardan bir örnek veriyoruz.

	36. HAFTA	37-38 HAFTA	39. VE DAHA FAZLA
Taban Derisinde Çizgi ve Kıvrımlar	Yalnız Önde Var	2/3 ünde var	Tabanın her yanında var
Meme Nodülü	2 mm	4 mm	7 mm
Saç	Çok ince tüy	İnce kabarık tüy	Kaba, kalın ipek gibi
Kulak	Kıkırdaksızdır, kolay bükülür	Pek az kıkırdak vardır	Kıkırdaklı ve sertleşmiştir
Testis ve Scrotum	Testisler inguinal kanalda Scrotum küçük az kıvrımlı	Orta	Testisler inmiş Scrotum dolu, yaygın kıvrımlar

william s

PARTUS PREMATURUS

28.-37. gebelik haftaları arasındaki doğumlara partus prematurus, «Erken doğum» ve çocuklara da prematüre çocuklar adı verilir. Prematüreler gebelik yaşına uygun gelişme içindedirler.

Dünya Sağlık Teşkilatı (WHO,1961)’nın yeni önerisine göre , 2500 gramdan eksik ve canlı doğan çocuklar , doğum ağırlığı eksik (=infanst of low birth weight) çocuklardır. Çocuk hekimlerine göre 1501 gram ağırlığa kadar doğanlar «Doğum ağırlığı düşük» çocuklardır.

Dünya Sağlık Teşkilatı’na göre prematüre çocuk , gebelik süresi 260 günden eksik doğan çocuklardır. Dismatüre (=hypotrophe) çocuklarla , prematürelerin birbirine karıştırılmaması gereklidir.

Canlı doğumların %5-15’inde , doğum ağırlığı 2500 gram altındadır. Bunların %66’sı gerçek prematüreler , gerisi dismatürelerdir.

Perinatal mortalitenin % 60-80’i , eksik kilolu çocuklarda görüldüğü için konu son yılların üzerinde titizlikle durulan «Halk sağlığı problemi» haline gelmiştir.

PREMATÜRİTE NEDENLERİ;

Vakaların ancak % 40 -50’sinde çözücü sebeplerin tayini yapılabilmektedir.



• 18yaşından küçük veya 32 yaşından büyük olan primiparlarda,
• 2 seneden az ara ile sık doğum yapanlarda,
• Boyu 160 cm.’den az olanlar,
• Kollum (rahim ağzı) yetersizlikleri , kollum amputasyon ve konizasyonu. • Uterus anomalileri bulunanlar,
• Sigara tiryakileri , alkol alanlar,
• Gebelik toksikozları , ciddi kalb-damar hastalığı , ağır diyabet ,
• Annenin infeksiyon hastalıkları (Pyelonephritis , Rubeola , İnfeksiyöz hepatitis , appendicitis , natal toksoplazmosisler , sifiliz).
• Hipertiroidi , böbrek hastalığı.
• 0rgasmus (bazı semenlerde aşırı prostaglandin saptanmıştır , şiddetli ağrılara , düşüklere yol açabilmektedir) erken doğum ağrıları başlayabilir.


2-Fetus ve eklerine ait sebepler: • Çocuk anomalileri,
• Plasenta anomalileri , (Plasenta praevia , abruptio plasenta ve diğer kanamalı gebelikler,
• Çoğul gebelikler,
• Hydramnios , (anencephali ile beraber olmayan),
• Situs anomalileri. Makat gelişi ve yan duruşlarda , su kesesinin erken açılması.

3-Çevreye ait sebepler:

• Bozuk sosyo-ekonomik koşullar,
• Antenatal bakımdan yoksun gebeler,
• İleri gebelik aylarına kadar aktif çalışmaya devam edenler,
• Nikâhsız gebeler,
• Uzun seyahatler , göçler ve iklim değişimleri.


Sayfa Başı

<< Gebelik ve Doğum